20Φεβ09

O Συνδετήρας οργανώνει μια ανοικτή εκδήλωση-συζήτηση για το δημόσιο χώρο με τίτλο

Δημόσιος χώρος είναι…

αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου (πρώην 1^ο Γυμνάσιο)

Σάββατο 7 Μαρτίου στις 19:00

Δημόσιος χώρος που σαν ποτάμι ξεχύνεται από το κεφαλόσκαλο της γυάλας σου μέχρι τις πέτρες της ακροθαλασσιάς. Ποτάμια δρόμων και μονοπατιών, χείμαρροι σκαλοπατιών στο χείλος του κατήφορου. Δημόσιος ο άνεμος που σπρώχνει τα παραθυρόφυλλα με βία. Δημόσιος και ο ορίζοντας που παίρνει φωτιά στο ηλιοβασίλεμα. Δημόσιες θάλασσες γης, κάμποι, λόφοι και δάση, με νησιά ιδιωτικά που κολυμπούν και αναπαράγονται.. Δημόσια παγκάκια, που μόνο με τα μάτια ενός εντόμου κολλημένα στην πλάτη, θα εμπιστευόσουν. Γιατί δημόσια πώς να εκτεθείς και να γδυθείς, να τραγουδήσεις φωναχτά και με κλειστά τα μάτια να ονειρευτείς; Και τι ντροπή δημόσια να ερωτοτροπείς, αυξάνοντας τις κούφιες γεννήσεις της κρατικής στατιστικής; Φορώντας καθημερινά την πανοπλία της δημόσιας έκθεσης, κυκλοφορείς χωρίς απεύθυνση προς τους υπόλοιπους δημότες, εν μέσω δημόσιας σύγχισης. Στρέφεις αλλού το βλέμμα της υποταγής υπό τον φόβο της δημόσιας κατακραυγής και στην μικρή σου πόλη με τα της δημόσιας συγκοινωνίας κυκλοφορείς, από προορισμό σε προορισμό, δίχως χαμόγελα ανυπακοής. Κι αν στα πλακάκια της πλατείας ξαπλωθείς, υπό περιορισμό της κρατικής καταστολής άμεσα θα βρεθείς…

Μυρτώ Μπελοπούλου

Πάνε οι καιροί που κατά το σούρουπο ακουγόντουσαν οι μάνες απ’ τα μπαλκόνια να φωνάζουν τα παιδιά τους για να σταματήσουν τα παιχνίδια και να μαζευτούν στο σπίτι. Τώρα μόνο κόρνες και μαρσαρίσματα. Οι μάνες συνεχιζουν να φωνάζουν, αλλά τώρα από την κουζίνα στο παιδικό δωμάτιο για να ξεκολλήσουν τα παιδιά μπρος από την οθόνη (τηλεόρασης, υπολογιστή, PSP, κλπ.).Φταίει η αστικοποίηση που βρήκε την ελληνική πόλη χωρίς σχέδια επεκτάσεων, τους αρχιτέκτονες εκτός παιχνιδιού και τους εργολάβους με λύσεις για όλα τα γούστα (1 ) ή είναι η τεχνολογία, και μέσα απ’ αυτήν και νέες μορφές επικοινωνίας, που μας έχουν αποκόψει από τις βόλτες, τα ομαδικά παιχνίδια (με φυσική παρουσία), τις γρατζουνιές στα γόνατα και τις βεγγέρες στα σοκάκια;

Η αλήθεια είναι πως ο δημόσιος χώρος πεθαίνει κι αυτό οφείλεται τόσο στην αδιαφορία από πλευράς πολιτών, όσο και στην εμπορευματοποίηση/ απαράδεκτη επιτήρηση/ κακή διατήρηση από πλευράς πολιτείας.

Για να αναβαθμιστούν οι δημόσιοι χώροι, για να ζωντανέψουν ξανά οι πλατείες και τα πάρκα, ώστε να υπάρξει ένα υγιές περιβάλλον κατοίκησης που θα περιλαμβάνει τόπους συνάντησης, συναναστροφής και ψυχαγωγίας, πρέπει να το θελήσει πρώτ’ απ’ όλα η κοινωνία, δηλαδή εμείς, εσύ, εγώ, και μετά και η πολιτεία.

(1 )Δημήτρης Τσακαλάκης “Η πόλη και το σπίτι” Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 11.01.09

Βιβέτα Καρποντίνη

….Φτιάξαμε παλιά, πολύ παλιά εμείς οι άνθρωποι τις κοινωνίες.Μετά τους βάλαμε όρια και φτιάξαμε τα κράτη, αποκτήσαμε και ιδιοκτησία με τα παλιά καλά δεδομένα.Δηλαδή οι φεουδάρχες εξακολουθούν να διατηρούν τα φέουδά τους και στα πλαίσια της “Δημοκρατίας” και των ίσων ευκαιριών επέτρεψαν και στους υπόλοιπους, μέχρι την προηγούμενη γενιά τουλάχιστον, να μπορούν, εν δυνάμει, να αποκτήσουν μια μικρή ιδιοκτησία, για να θεωρούν ότι έχουν ίσες ευκαιρίες σε μιά ελεύθερη οικονομία.Απο την άλλη το κράτος, οι δήμοι και καθετί δημόσιο μαζί με την εκκλησία απόκτησαν και αυτοί τις ιδιοκτησίες τους, τις όρισαν, τις περιχαράκωσαν, τις περιέφραξαν βρήκαν τρόπους να τις διαχειρίζονται και με αυτό τον τρόπο μας αποξένωσαν απο το αυτονόητο. ΄Οχι ότι είμαστε άμοιροι ευθυνών και εμείς. Κλειστήκατε, οχυρωθήκαμε, ταμπουρωθήκαμε, φυλακιστήκαμε στα κλουβιά της ιδιοκτησίας μας, ξεχάσαμε να κοιτάμε γύρω μας ……και τώρα βρισκόμαστε στη δεινή θέση να ψάχνουμε να ορίσουμε ποιοί είναι οι Δημόσιοι Χώροι - που δηλαδή ανήκουν σε όλους – και ποιοί απο αυτούς, σκόπιμα ή όχι, απο τους διαχειριστές τους είναι ανενεργοί και πως θα αξιοποιήσουμε σαν ενεργοί πολίτες αυτούς τους χώρους.

ΓΙΑΤΙ? Αναδύεται μόνο ένα τεράστιο γιατί απο μέσα μου. ΠΩΣ τα καταφέραμε? ΠΩΣ αφήσαμε να φτάσουμε ως εδώ?

Αγανακτώ, με   θυελλώδη αγανάκτηση, στη συνέχεια καταλαγιάζω αυτό το συναίσθημα   και ψάχνω το ΠΩΣ.

Πως θα κάνουμε κάτι γι΄αυτό? Ας βγούμε απο τα κλουβιά μας (κάθε είδους και ύφους)….

Ας βρούμε αυτούς τους ημιθανείς χώρους…..Ας τους δώσουμε- για μιά στιγμή, μιά ώρα, μιά μέρα- ανάσα ζωής…..

Ας ελπίσουμε ότι οι άνθρωποι που ζούν δίπλα, γύρω, κοντά ή μακρυά απο αυτούς τους χώρους, θα νοιώσουν την “ανάσα” και θα θελήσουν να τους κρατήσουν “ζωντανούς” για καιρό, με όποιο τρόπο……

Κάτια Φάκου

Ζούμε σε μια εποχή αποθέωσης του ιδιωτικού βίου, του ιδιωτικού χώρου, της ιδιώτευσης, της αρπαχτής και συνεπακόλουθα απαξίωσης του δημόσιου χώρου. Άραγε συνειδητοποιούμε τι απαρνούμαστε; Δημόσιος χώρος είναι “ο χώρος όπου όλοι έχουμε δικαίωμα πρόσβασης, χωρίς εισοδηματικούς ή κοινωνικούς περιορισμούς.  Είναι οι δρόμοι, οι πλατείες, τα πάρκα, οι παραλίες αλλά και η πρόσβαση στην ποιοτική γνώση, την ψυχαγωγία, τον πολιτισμό” ^{(1 )}. Είναι η μόνη ευκαιρία μέσα στις καπιταλιστικές κοινωνίες που ζούμε να εφαρμόσουμε την κοινοκτημοσύνη. Θα `πρεπε, επομένως να είναι επιτακτική  η ανάγκη απ `όλους μας για προστασία αυτού του δικαιώματος . Αντ `αυτού σε μια κοινωνία όπως είναι αυτή της Σύρου (εννοείται ότι κι αλλού τα ίδια και χειρότερα συμβαίνουν) όλα επιτρέπονται και όλα φαίνονται φυσιολογικά.

Έτσι, η πλατεία Μιαούλη μπορεί να έχει 200 τραπεζοκαθίσματα, αλλά μόνο 8 παγκάκια, οι δρόμοι της Ροΐδη και της Κλώνου και Κυπαρίσσου μπορούν να είναι πεζόδρομοι, αλλά να απευθύνονται μόνο σε θαμώνες εστιατορίων και καφέ, τα πεζοδρόμια της Πρωτοπαπαδάκη μπορούν να είναι αδιάβατα λόγω των σταντ και των εμπορευμάτων, το Νησάκι μπορεί να είναι παραδομένο ολοκληρωτικά στα αυτοκίνητα και αυτοκίνητα να κλείνουν την είσοδο της αγοράς στη Χίου. Αλλά και οι παιδικές χαρές μπορούν να είναι εγκαταλειμμένες στη μοίρα τους και τη μοναξιά τους  και οι παραλίες να έχουν ξαπλώστρες, ομπρέλες και εισπράκτορες. Και στην Άνω Σύρο η πλατεία Βαμβακάρη μπορεί αυτομάτως το καλοκαίρι να μετατρέπεται εξ ολοκλήρου σε αυλή μεζεδοπωλείου,  ενώ ο Νταλάρας στο Μέγα Γιαλό μπορεί να χτίζει βίλα με διπλή μάντρα σύρριζα στα βράχια, για να μην έχει κανένας πρόσβαση στην περιοχή στα 50μ.

Η κρατική ευθύνη σε όλα αυτά είναι αναμφίβολη, η υπερίσχυση του προσωπικού συμφέροντος επίσης, όμως και η μοιρολατρική συναίνεση όλων μας είναι εξίσου αναντίρρητη. Ας βάλουμε, λοιπόν, το διάλογο και τη δράση για τους δημόσιους χώρους σε πρώτη προτεραιότητα…

(1 )Δημήτρης Τσακαλάκης “Η πόλη και το σπίτι” Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 11.01.09

Ευγενία Κόλλια

Ο δημόσιος χώρος υπήρξε πάντα ο χώρος της ποικιλομορφίας, της ανταλλαγής και της τήξης (με πρότυπο την αρχαία Ελληνική αγορά). Ο δημόσιος χώρος είναι συνδεδεμένος με την κοινωνική ζωή, την πολιτική δράση, την έκθεση του ατόμου στο σύνολο. Όταν δημιουργείται ένας δημόσιος χώρος δημιουργείται κάτι που ανήκει σε όλους. Η ισοτιμία που έχουν τα άτομα σε σχέση με τη χρήση του χώρου δίνει στον καθένα τη δυνατότητα να εκφράσει αυτό που πριν ήταν ιδιωτική υπόθεση. Η έκθεση και η έκφραση στο δημόσιο χώρο έχει καθοριστική σημασία για τη συγκρότηση του λόγου και της συμπεριφοράς. Στοιχειοθετώ για να παρουσιάσω και να επικοινωνήσω. Δρω για να επιδράσω στους άλλους των οποίων η δράση μετασχηματίζει τη δική μου δράση κ.ο.κ Ο δημόσιος χώρος είναι απαραίτητος γιατί η ανθρώπινη ζωή είναι αδύνατη χωρίς σχέσεις. Η ίδια η γνώση είναι μια κοινωνική υπόθεση και ως περιεχόμενο και ως διαδικασία (Vygotsky).Αυτό που σηματοδοτεί η ύπαρξη του δημόσιου χώρου είναι η πολυμορφία και η ελευθερία λόγου και δράσης.

Οι άνθρωποι δημιουργούν πολλές φορές αυτούς τους χώρους ή τους διευρύνουν ή τους μετασχηματίζουν όταν υπάρχει η στοιχειώδης έλλειψή τους, όπως συμβαίνει για παράδειγμα το καλοκαίρι στην πιάτσα της Άνω Σύρου και στα στενά του Βροντάδου. Η ανάγκη δημόσιας ζωής μετατρέπει στενά σοκάκια σε μεγάλες πλατείες. Όμως, παρά τις εξαιρέσεις τα παιδιά σπάνια παίζουν πια στους δρόμους. Οι πλατείες, οι δρόμοι, τα πεζοδρόμια είναι στις αρμοδιότητες των δήμων. Τα όρια ανάμεσα στον ιδιωτικό και στο δημόσιο χώρο έχουν διασαφηνιστεί. Γιατί σίγουρα το γεγονός είναι η συρρίκνωση του δημόσιου χώρου το τελευταίο μισό του εικοστού αιώνα. Πράγμα που ξεκίνησε από την ανάπτυξη των προαστίων στις πόλεις και τη δημιουργία νέων ψευδοδημόσιων χώρων (π.χ θεματικά πάρκα, αθλητικά γήπεδα κλπ) καθώς επίσης και την ανέγερση εμπορικών κέντρων που την τελευταία δεκαετία γνωρίζουν μεγάλη άνθηση και στην Ελλάδα. (Γνωρίζω πολλούς εφήβους που πάνε εκδρομή σε τέτοια εμπορικά κέντρα στην πρωτεύουσα). Οι ήδη υπάρχοντες δημόσιοι χώροι δέχονται απειλές, κινδυνεύοντας να απολέσουν την ουσία τους.

Για παράδειγμα οι κάμερες στους δημόσιους χώρους είναι ένα σοβαρό θέμα, αφού αναιρούν τη βασική λειτουργία των χώρων, μετατρέποντάς τους χώρους αυτούς σε εικόνα για τα μόνιτορ της αστυνομίας. Στην Ερμούπολη  έγινε μια τέτοια απόπειρα με αφορμή τα γκράφιτι στους τοίχους του δημαρχιακού μεγάρου. Eχει γραφτεί μάλιστα και ένα κείμενο σχετικά με την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Ερμούπολης να εγκαταστήσει κάμερες ασφαλείας με σκοπό την προστασία των δημοτικών κτιρίων και ιδιαίτερα των μαρμάρων του δημαρχιακού μεγάρου από τα γκράφιτι.(Βλέπε το σχετικό κείμενο «Ερμούπολη: Πόλη υπό επιτήρηση;» των Αναστασία Λυγνού/ Γιώργου Σκιάφου/ Χάρη Ζεπάτου. Κατεβάστε το άρθρο εδώ). Η απόφαση του δημοτικού συμβουλίου τελικά υλοποιήθηκε και τοποθετήθηκαν δύο κάμερες δεξιά και αριστερά όπως ανεβαίνουμε τα σκαλοπάτια του Δημαρχείου.

Οι δημόσιοι χώροι κινδυνεύουν επίσης από την πολιτική των δήμων οι οποίοι προσπαθώντας να βγάλουν όλο και περισσότερα χρήματα εκποιούν και την τελευταία σπιθαμή του δημόσιου χώρου. Πεζοδρόμια και πλατείες γεμίζουν ασφυκτικά με τραπέζια και καρέκλες, ενώ οι παραλίες με ψάθες και ομπρέλες και έτσι, καθαρά δημόσιοι χώροι γίνονται σχεδόν ιδιωτικοί. Ο Δήμος Ερμούπολης φρόντισε να κάνει το παραπάνω πολύ καθαρό με την παρέμβασή του στο μόνο πραγματικά δημόσιο χώρο, την πλατεία Μιαούλη. Με τα σκέπαστρα, τα δάπεδα, και τις εγκαταστάσεις φωτισμού, τα μαγαζιά της πλατείας απόκτησαν την αυλή τους. Αν και η κριτική για το συγκεκριμένο θέμα εστιάστηκε στο αισθητικό και λειτουργικό μέρος της κατασκευής (μοιάζει με τσίρκο και κόβει τη θέα του Δημαρχείου), νομίζω ότι το βασικό πρόβλημα ήταν η μονιμοποίηση μιας εγκατάστασης τραπεζοκαθισμάτων στην πλατεία, πράγμα που καταργεί την ουσία του δημόσιου χώρου.Παρόμοια πράγματα συμβαίνουν και στην πλατεία Βαμβακάρη στην Άνω Σύρο, μόνο που εδώ η εγκατάσταση δεν είναι μόνιμη. (Κανείς δεν θα είχε αντίρρηση νομίζω σε μια λογική χρήση του δημόσιου χώρου όταν υπάρχουν ανάγκες που το επιβάλλουν, αλλά εδώ έχουμε μια ακραία συμπεριφορά με την οποία πιστεύω, χωρίς να έχω κάνει γκάλοπ, αντιτίθεται η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών της Σύρου). Αυτό που δεν καταλαβαίνουν οι πολιτικοί είναι ότι ο δημόσιος χώρος είναι ευρύτερος από το χώρο της πολιτικής και γιατί περιλαμβάνει περισσότερους τομείς και γιατί περιλαμβάνει το βίωμα.

Ένα άλλο δείγμα διαχείρισης του δημόσιου χώρου είναι οι παιδικές χαρές που ήταν η εξέλιξη της αλάνας στην οποία πολλοί από μας έπαιζαν μικροί. Αντί να προεκταθεί η αλάνα με ελαφρές κατασκευές (όπως ράμπες κλπ), γέμισε με πλαστικές κατασκευές που σκέφτηκε κάποιος σχεδιαστής και κατασκεύασε κάποια εταιρία που τη πούλησε σε κάποιο Δήμο. (Και αυτό όπως και πολλά άλλα είναι κάτι που συνδέεται με την μικροαστικοποίηση του δημόσιου και ιδιωτικού βίου από τις αρχές της δεκαετίας του εβδομήντα).

Εκτός από τους «πραγματικούς» δημόσιους χώρους υπάρχουν πλέον και οι εικονικοί. Το διαδίκτυο. Όπως έχει πει ήδη από 1995 ο N. Negreponte «το παγκόσμιο σύστημα υπολογιστών ανατρέπει και επανακαθορίζει ριζικά την έννοια του τόπου συγκέντρωσης της κοινότητας και της αστικής ζωής». Παρ’ ότι ο εικονικός δημόσιος χώρος δημιουργείται με ένα ελάχιστο ενέργειας έχει ίδιες λειτουργίες και περιορίζεται με τις ίδιες λογικές που περιορίζονται και οι δημόσιοι χώροι.Ο διάλογος και η δράση γύρω από το δημόσιο χώρο είναι ένα ζήτημα πρώτης γραμμής αφού η ιδιωτικοποίηση έχει ιδιωτικοποιήσει και το ιδιωτικό.

Η ανάδειξη και η μετατροπή των δημόσιων χώρων που δεν χρησιμοποιούνται, όπως π.χ οι παιδικές χαρές που είναι σε παρακμή την ίδια στιγμή που η ζήτηση για τέτοιους χώρους είναι μεγάλη.

Η χρήση χώρων που είναι διαθέσιμοι όπως έγινε π.χ με το παζάρι στο προαύλιο του κτηρίου Κορνηλάκη.

Η μεταφορά των ενεργημάτων του σώματος στο συλλογικό -κοινωνικό. Με αυτό τον τρόπο πολιτικοποιούνται τα ενεργήματα του σώματος. Για παράδειγμα περπατώ στην πόλη, οργανώνω γεύμα σε ένα δημόσιο χώρο, τραγουδώ στο δημόσιο χώρο, χορεύω, απαγγέλλω. Ένας χώρος που καταλαμβάνεται προσωρινά δημιουργεί μια νέα ισορροπία, αλλάζει την ενέργεια και την εικόνα του χώρου.

Διεκδίκηση χώρων όπως κενοί χώροι από κατεδάφιση κτηρίων, περιοχές χωρίς ξεκαθαρισμένο νομικό καθεστώς, ακάλυπτοι, χώροι αμφιλεγόμενου χαραχτήρα.

Ελπίζω η εκδήλωση συζήτηση με τίτλο «Δημόσιος χώρος είναι…» να είναι μια καλή αρχή.

Γιώργος Ξυλούρης

Filed under: Uncategorized   |  Leave a Comment